Hvað stendur námsfólki til boða?

Nemendur sem farið hafa í greiningu á lestri og fengið erfiðleika sína staðfesta með vottorði frá sérfræðingi á borð við námsráðgjafa eiga rétt á að fá lánaðar hljóðbækur á Blindrabókasafni Íslands, auk þeirra sem vegna slysa og veikinda þurfa að nýta þjónustu safnsins. Þjónustan fer fram með útlánum á hljóðbókum gegn framvísun áðurnefnds vottorðs. Hljóðbókunum geta nemendurnir svo haldið meðan verið er að nota þær í skólanum. Virkir námsbókalánþegar á hverjum vetri hafa síðustu árin verið á bilinu 5-700 talsins og koma þeir að langstærstum hluta úr framhaldsskólunum. Alls eru á skrá um 4000 einstaklingar með lestrarörðugleika. Námsgagnastofnun sinnir grunnskólastiginu en grunnskólanemar geta að sjálfsögðu sótt í almennan safnkost Blindrabókasafnsins. Nemar á háskólastigi hafa stundum getað fengið bækur gegnum millisafnalán erlendis frá, en mjög sjaldgæft er að námsefni á háskólastigi sé lesið inn á safninu, til þess er námsefnið yfirleitt of sérhæft, bækurnar of langar og líftími þeirra er þess utan ákaflega stuttur. Um fjölbrauta- mennta- og iðnskólana gegnir öðru máli. Á hverju ári eru lesnir inn á bilinu 40 - 50 námsbókatitlar af ýmsum toga, sem er um fjórðungur af innlesnu efni á safninu. Frá upphafi hafa verið lesnir um 1000 titlar sérstaklega fyrir námsfólk, en sumir þessara titla nýtast bæði nemendum og almennum lánþegum. Safnið reynir að halda í við skólana, þó starfsmönnum safnsins þyki þeir stundum fara geyst í að skipta út kennsluefni. Með samræmingu námsskrár fyrir framhaldsskóla hefur vinnan í kringum kjarnafög þó auðveldast til muna því í þeim greinum notast skólarnir nú að miklu leiti við sömu bækurnar, sem eykur líkur nemendanna á að fá það efni sem þeir óska eftir.

Innlestrarferlið

Ferlið frá því óskað er eftir bók sem ekki er til þar til hún kemur innlesin í hendur lánþegans tekur þó alltaf tíma, en með nýju hljóðbókaformi á geisladiskum sem nefnist Daisy hefur verið hægt að stytta þann tíma, t.a.m. með því að skipta löngum bókum milli lesara sem var illframkvæmanlegt meðan snældubækur voru aðalform hljóðbóka. Safnið dreifir ókeypis forritum til að lesa Daisy bækurnar.  Að sjálfsögðu er ekki hægt að lesa inn allt námsefni sem óskað er eftir, því þarf að forgangsraða og alltaf eru einhverjar bækur sem ekki komast að.  Blindir framhaldsskólanemar eru forgangshópur og allt sem þeir óska eftir fá þeir lesið inn.  Við ákvörðun á innlestri annars námefnis er reynt að meta þörfina hverju sinni t.a.m. hvað viðkomandi bók nýtist mörgum og hvort líklegt sé að bókin nýtist lengur en þá önn sem óskað var eftir henni.  Áður en hægt er að hefja innlestur á námsbók er svo að ýmsu að hyggja.  Fyrst þarf að skoða prentuðu bókina og meta hvort einhverju verði sleppt, t.a.m. er ekki alltaf þörf á að lesa heimildaskrár, myndalista og þess háttar.  Einnig þarf að taka afstöðu til mynda, korta og taflna af ýmsum toga, meta hvort og hvernig þeim er lýst og finna þeim stað innan texta bókarinnar án þess að samfellan í texta hennar raskist.  Þá er að velja lesara sem hentar viðkomandi efni.  Lesarinn þarf einnig að hafa einhverja þekkingu á efninu svo hann geti komið því til skila, því lesturinn er fyrst og fremst miðlun og ef lesarinn skilur illa það sem hann á að miðla kemur hann textanum ekki áleiðis til nemandans.